�ER�AT NED�R?

2/10/2008 � Kategori: DIN

�erîat (Arapça: الشر يعة), bir �slam dini terimi.

�eriat, Arapça kökenli bir sözcük olup; "yol; mezhep; metod; âdet; insan� bir �rma�a, su içilecek bir kayna�a ula�t�ran yol" anlam�na gelir. �slam dinindeki terimsel anlam� ise "ilâhî emir ve yasaklar toplam�", "�slam'�n kutsal kitab� Kur'an'�n âyetleri, �slam'�n son peygamberi olan Muhammed'in söz ve fiilleri (sünnet/hadis) ve �slâm bilginlerinin görü� birli�i içinde bulunduklar� hususlara dayanan ilâhî kanun"dur. Bu aç�dan anlam olarak din terimine benzeyen �eriat teriminin din teriminden farkl�l�� kullan�m �eklindedir. Zira �eriat, "dinin insan eylemlerine (amel) ili�kin hükümlerinin bütünü", "dinin d��a yans�yan görüntüsü ve dünya ile ilgili hükümlerinin tamam�", "�slam Hukuku" gibi anlamlar için kullan�lmaktad�r. K�saca dini hükümlerin bütünü ve dinin dünyevi ve maddi yönü olarak tan�mlanabilir.

�eriat sözcü�ü �erea' (الشر ع) sözcü�ü ile ayn� kökten gelmektedir. Bu sözcük beyan etmek anlam�nda olup, �eriat koymak manas�nda da kullan�l�r. �eriat koyana "�âri'"denir. �slam dininine göre tek �âri' yani �eriat koyucu (yani kural/hukuk koyucu) Allah'd�r. Allah'a bundan dolay� "�âri-i Hâkim" veya "�âri-i Mübîn" denildi�i de olur. Ayr�ca, �slam dininde peygamberler Allah'�n hükümlerini yani �eriat�n� ortaya koyduklar� ve insanlara haber verdikleri nedeniyle �ari olarak an�labilirler. �eriat sözcü�ünün ço�ulu "�erâyi"dir.

�erîat kelimesi di�er kanunlar için de kullan�labilir. "Musa'n�n �erîat�", "Zerdü�t �erîat�" gibi. Kelimenin terim anlam� Mekke'de inen �u âyette görülür: "Sonra seni bu i�te apaç�k bir �eriat sahibi k�ld�k. Sen ona uy. Hakk� bilmeyenlerin heva ve heveslerine uyma" (el-Câsiye, 45/18). �slam inanc�na göre son peygamber olarak kabul edilen Muhammed'den önce de birçok peygamber gelmi�tir, bu peygamberlerin ço�unun Allah taraf�ndan yeni bir �eriat yani kanun bütünü ile gönderildi�ine inan�l�r, Muhammed'in getirdi�i �eriat ta önceki �eriatlar�n bir devam� ve tamamlay�c�s� niteli�indedir. Bu �slam'�n kutsal kitab� Kur'an'�n �u ayetinde görülebilir: "Allah dini do�ru tutman�z ve onda ayr�l��a dü�memeniz hususunda Nuh'a tavsiye etti�i, sana vahyetti�imiz, �brahim'e, Musa'ya ve �sa'ya tavsiyede bulundu�umuz dinle ilgili hususlar� size �erîat olarak koydu” (e�-�ûrâ, 42/13). .

�eriat�n Üç Ana Bölümü

Klasik �slam hukuku (f�k�h) alimleri, �eriat� üç ana bölümde incelemi�tir: �badetler, muâmeleler ve ceza hukuku.

1. �badetler: �badet �slam'da, genel olarak Allah'�n ho�nut ve raz� oldu�u her çe�it eylemi kapsam�na al�r. Özel anlamda ise, âyet ve hadislerde özel �ekil ve �artlar� belirlenen ibadetlerin uygulanmas� kastedilir. Namaz, oruç, hac, zekât ve kurban �slam'daki ibadete örnek olarak verilebilir.

1. Muameleler: �nsanlar aras�nda medenî, ticarî, ekonomik ve sosyal bütün ili�kileri, insanlar�n devletle ve devletlerin de birbirleriyle münasebetleri bu bölümde yer al�r. �slam dini do�umdan ölüme kadar evlenme, bo�anma, nafaka, velâyet, vekâlet, vesâyet, miras, al��-veri� gibi toplum hayat�n�n gere�i olan tüm medenî muâmelelere ve hatta devletler hukukuna ait hükümler getirmi�tir.

1. Ceza hukuku: �slam �eriat�n�n kullan�mda oldu�u bir �slam ülkesinde, �slam dininin emir ve yasaklar�na uymayan ve/veya toplumsal düzeni bozmaya çal��an kimselere kar�� verilecek bedeni, mali veya cayd�r�c� baz� cezai hükümleri kapsar.

�slam �eriat�n�n Kaynaklar�

�slam �eriat� klasik olarak temelde dört delile dayan�r. Bunlar �er'i deliller olarak da an�lan: Kitap Kur'an, Sünnet, �cmâ' ve K�yas't�r.

Kur'an, içerdi�i hükümler)
Sünnet, (�slam'�n son peygamberi Muhammed'in söz ve fiilleri)
�cmâ' (�slam bilginlerinin görü� birli�i içinde bulunduklar� konular)
K�yas, (birbirine benzeyen meselelerin hükümlerinde de benzerlik bulunmas�)

Fakat az�nl�ktaki baz� �slam hukuku bilginleri bu dört temel delilden �cmâ' ve K�yas'� kabul etmemi�lerdir; Zahiri mezhebi gibi.

Bir hükmün �slami nitelik ta��mas� bu kaynaklardan birisine dayanmas�na ba�l�d�r.

�erîat hükümleri Kitap, Sünnet, �cma ve K�yastan ba�ka fer'î deliller ad� verilen maslahat (toplum yarar�), örf ve adet, �slam'dan önceki �eriatlar (�er'ü men kablena), Sahabe görü�leri (Sahabi kavli) gibi delillere dayan�larak müctehitlerce bir sistem halinde aç�klanm��t�r.

�slam dininin en önemli �slam hukuku bilginlerinden olan; Ebû Hanîfe (ö. 767), �âfiî (ö. 819), Mâlik b. Enes (ö.795) ve Ahmed b. Hanbel (ö. 855)'in temsil etti�i �slam hukuku (f�k�h) ekolleri �er'î hükümleri bir bütünlük içinde sistemle�tirmi�lerdir.

F�k�h (Arapça: فقه) veya �slam hukuku, bir �slam dini terimidir. �eriatin, ulema taraf�ndan verilen fetvalar�n da katk�lar�yla geni�letilmesi ve Müslümanlar�n hayat�n� düzenlemek amac�yla aç�klanmas�d�r.

�slam hukuku (f�k�h) 4 ana kayna�a dayan�r: Kuran, Hadis, �cma, K�yas. Bunlar�n d��nda istihsân, �st�hlah, örf, maslahat uygulamalar� vard�r. Osmanl� imparatorlu�u'nda uyguland�ktan ve bu imparatorluk da��ld�ktan sonra olu�an �slam dinine mensup ülkelerde uygulanmaktad�r.

Tan�m [de�i�tir]

F�k�h, Arapça kökenli bir sözcüktür. "Bir �eyin özünü ve inceliklerini kavramak" anlam�ndad�r. �slam dininin kutsal kitab� olan Kur'an'da bir bilimden çok "ince anlay��, keskin idrak ve konu�an�n amac�n� anlamak" anlamlar�nda kullan�lm��t�r. Bu nedenle genel aç�dan f�k�h "bir �eyi özüne vak�f olarak anlamak ve deliliyle birlikte bilmek" anlam�nda kullan�l�r. Fakat f�k�h bir bilim olarak, �slam hukuku anlam�nda kullan�lm��t�r. Bu anlamda kullan�m�n�n farkl� bilgin ve taraflarca yap�lm�� iki ana, farkl� tan�m� vard�r. Biri f�k�h mezheplerinden Hanefilik mezhebinin tan�m�d�r ki "ki�inin ameli bak�mdan lehinde ve aleyhinde olanlar� maharetle bilmesi" �eklindedir. Di�er tan�msa yine bir f�k�h mezhebi olan �afiilik mezhebinin tan�m�d�r ve "eylem ve �eriat hükümlerini, yani ibadet, muamelat ve cezalar� (ceza hukukunu), aç�klay�c� (tafsili) delillerden ç�kararak bilmek, tan�mak" �eklindedir.

Delillerden hüküm ç�karma yetisine sahip ki�iye fakîh yani hukukçu denir. Hükümleri çe�itli kaynaklardan ö�renen ki�iye fakih denmese de bazen mecazen fakih dendi�i olmu�tur.

Tarihçe

�slamiyetin ilk devirlerinde islam dini ile ilgili bütün çal��ma ve tart��malar f�k�h disiplini alt�nda yap�lmaktayd�. Daha sonra f�k�h, Hicri 1. as�rda (Miladi 7.- 8. yüzy�llar) sadece ameli yani eylemsel konulara has k�l�nan, �slam hukuku olarak ayr� bir ilim haline geldi. F�kh�n metodolojisi anlam�na gelen F�k�h Usûlü müctehidin (yani dinde hüküm verebilecek �ahs�n) �er'î hükümleri tafsili (aç�klay�c�) delillerinden ç�karmas�na yarayan kurallar bütünüdür. F�k�h usûlü aç�s�ndan elimize ula�an ilk eser hicri 2. as�rda �mam �afii'nin Er-Risale fil-Usul adl� eseridir.

Usûlü'l-f�kh (Arapça: أصول الفقه) veya f�k�h usûlü, f�k�h yani �slam hukukunun iki dal�ndan biridir. F�kh�n di�er dal� “fürû’”dur ve salt “f�k�h” dendi�inde kastedilen �ey de fürû’dur. F�kh�n di�er dal� olan “usûl” ise usûl-ü’l-f�kh veya f�k�h usûlü olarak an�l�r. “Nazarî Hukuk” olarak tan�mlayabilece�imiz f�k�h usûlüne bir ilim oldu�unu vurgulayarak ilmu usûli’l-f�kh dendi�i gibi sadece ilmu’l-usûl dendi�i de olur^[1].

F�k�h usûlünün sözlük anlam� “f�kh�n delilleri” veya “f�kh’�n kökleri” olarak tarif edilebilir^[2]. F�k�h usûlünün, terminolojik, �st�lâhî anlam� ise Fahrettin Atar taraf�ndan “F�k�h Usûlü” isimli eserinde �u �ekilde tarif edilmi�tir: “1 - �er’î hükümlerin, tafsilî delillerden ç�kar�lmas�n� mümkün k�lan kâideleri ve icmâli delilleri ö�reten bir ilimdir. Veya, 2 – �stinbât kâideleri ve icmâlî delillerdir.”^[3] Bu tan�ma göre f�k�h usûlünü kullanarak f�khî bir mesele hakk�nda, deliller yoluyla, bir karara var�labilir. Kavram� anlamak için �öyle bir örnek verilebilir:

A. Ramazan orucu farz m�d�r?

B. �slam'da Allah’�n yap�lmas�n� emretti�i her eylem farzd�r.

C. �slam'da Allah Ramazan orucunu Bakara suresi 183. ayet ile emretmi�tir.^[4]

D. Ramazan orucu farzd�r.

Burada B, C ve onlardan yola ç�karak A’y� cevaplayan sonuç D, f�k�h usûlünün “emir siygas� �art olu�una (vücûba) mânî olacak herhangi bir i�aret olmad�� sürece �artt�r” kâidesi ve �er’î delillerden Kitâb’da (f�k�hta Kur’an yerine Kitab s�k s�k tercih edilen bir kavramd�r) ilgili bir emrin bulunu�u ile ortaya ç�km��t�r.

K�sacas�, hakk�nda bir karara var�lmas� gereken mesele, meçhul, (matlûb-i haberî), f�khî delillerden yararlan�larak (yukar�daki örnekte �er’î delillerden Kitab’d� bu delil), f�k�h usûlü kâideleri göz önünde bulundurularak (örne�in aç�klamas�nda t�rnak i�aretleri aras�nda kullan�lan f�k�h usûlü kâidesi belirtilmi�tir) bir sonuca, hükme, karara kavu�turulur.

Bugün bilinen ilk f�k�h usûlü eseri hicri 2. as�rda �mam �afii taraf�ndan kaleme al�nm�� er-Risale adl� eserdir.

Kaynakça

"F�k�h Usûlü, F. Atar"

”F�k�h Usûlü”, Doç. Dr. Fahrettin Atar, MÜ �lahiyat Fakültesi Vakf� Yay�nlar� Nu. 24, �lmî Eserler Serisi:14; 1988, �stanbul/Türkiye. Bu kitab�n kaynakças�ndan da yararlan�lm��t�r (ilgili referanslar bu alt ba�l�ktakilerdir).

1. ↑ – s.61, I, “Usul-i F�k�h”, Seyyid Bey, �stanbul, 1333, 1338.

2. ↑ – s.9, Usûl-i F�k�h Dersleri, �stanbul, 1969, Büyük Haydar Efendi; s.64, “�slam Hukukunun Kaynaklar�na Dair Yeni Bir Tetkik”, Hâmidullah, tercüme: B. Davran, �slam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, �stanbul, 1953, I, say� 1-4.

3. ↑ – s.3, a.g.e., F. Atar.

Di�erleri

↑ “Ey iman edenler, oruç, sizden öncekilere farz k�l�nd�� gibi size de korunas�n�z diye farz k�l�nd�.” – Bakara Sûresi, 183. ayet; Elmal�l� Hamdi Yaz�r, Türkçe Kur’an Meali, kuran.gen.tr Belirtilen internet adresine 19 Aral�k 2006 tarihinde ula��lm��t�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Arkada��na G�nder!

0 yorum yaz�lm��t�r

� �nceki :: Sonraki �

TERK ED�LEN �SLAM

�ER�AT NED�R?

2/10/2008 � Kategori: DIN

�eriat�n Üç Ana Bölümü

�slam �eriat�n�n Kaynaklar�

Tan�m [de�i�tir]

Tarihçe

Kaynakça

"F�k�h Usûlü, F. Atar"

Di�erleri

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m